|
Fyrsta kynslóð Oldsmobile Toronado eftir Leó M. Jónsson vélatæknifræðing © Ég hef áður fjallað um Cadillac STS Northstar (prófun) sem er einn kraftmesti framhjóladrifni bíllinn á markaðnum. En hann á sér undanfara sem var enn kraftmeiri, þótt ótrúlegt sé. Framhjóladrifið í Oldsmobile Toronado er og verður ráðgáta – enginn virðist geta gefið skynsamlega skýringu á því hvers vegna það virkar eins og það gerir – samkvæmt kenningum átti bíllinn að vera gjörsamlega ómögulegur. Fyrsta kynslóð hins framhjóladrifna Cadillac Eldorado, sem kom á markaðinn 1967 og var síðast seldur sem 1970 árgerð, grundvallaðist á Olds Toronado þó með verulegum breytingum, m.a. á undirvagni, yfirbyggingu og innréttingu. Árið 1966 byrjaði ekki vel fyrir General Motors, frekar en Ford og Chrysler. Einka-krossferð forvígismanns bandarísku Neytendasamtakanna, lögfræðingsins Ralp Nader, var að hefjast en hún átti eftir að ylja bílaframleiðendum undir uggum svo um munaði. Þótt Nader hefði ekki gripsvit á bílum, og lá því oft vel við höggi grimmra lögmanna á vegum bílaframleiðenda, hafði áróður hans fyrir betri og öruggari bílum umtalsverð áhrif á 7. áratugnum og olli, ásamt olíukreppunni 1973, meiri og örari breytingum í bandarískri bílaframleiðslu en áður höfðu átt sér stað á jafn skömmum tíma. Áhrif Ralph Nader hefðu orðið minni ef öldungadeildarþingmaðurinn Abraham Ribicoff hefði ekki gengið til liðs við hann og sett sérstakri rannsóknarnefnd, Ribicoff nefndinni, sem annars fjallaði um endurskipulagningu stjórnunarhátta, það verkefni að rannsaka hvort lélegir (jafnvel hættulegir) bandarískir bílar yllu dauðaslysum á þjóðbrautum, eins og það var orðað. Það hefur löngum verið sagt að öll pólitík, að minnsta kosti í Bandaríkjunum, sé hreppapólitík með tilheyrandi fyrirgreiðslu (m.a. haft eftir Pat O’Neal). Að minnsta kosti vakti það sérstaka athygli að Abraham Ribicoff var þingmaður fyrir Connecticut þar sem engir bílar eru framleiddir. En það var ekki meiningin að fjalla um pólitík,
þótt því megi bæta við að margir af æðstu stjórnendum GM, Ford og Chrysler voru kallaðir fyrir nefndina og yfirheyrðir. Fram að því hafði bílaiðnaðurinn verið eins konar ríki í ríkinu – bíllinn, sem amerískt tákn velmegunar, var næstum heilagt fyrirbæri. Forstjórar úr bílaiðnaðinum voru ekki vanir því að vera kallaðir inn á teppið og yfirheyrðir, hvað þá að þeim væri sagt fyrir verkum. Henry Ford II lýsti ástandinu í bílaiðnaðinum á þessum tíma með einni setningu: ,,Í þessari andskotans atvinnugrein tekur lágmark 3 ár að gera hvað sem er". Þeir voru því heldur ekki vanir því að þurfa að breyta stefnunni með skömmum fyrirvara. Árið 1965 hafði verið metsöluár hjá öllum bílaframleiðendunum. En ský hafði dregið fyrir sólu, með rannsókn Ribicoff nefndarinnar, þegar William (Bill) Mitchell, helsti hönnuður GM og stjórnandi hönnunardeildar, kynnti haustið 1965 alveg nýjan Buick Riviera af árgerð 1966, sem reyndar var teiknaður af Dave North. Aðrir Buick bílar voru að mestu leyti óbreyttir eða andlitslyftir 1966. Það sem mesta athygli vakti, fyrir utan fallegar línur, var einstykkis-bygging (monocoq-design) en þá er allur afturhluti yfirbyggingarinnar ásamt þaki eitt stykki. Sú hönnun er kennd við Bill Mitchell. Kosturinn við hana er m.a. sá að snerilstyrkur bílsins verður meiri um leið og framleiðslukostnaður minnkar. Buick Riviera 1966 var stór og glæsilegur bíll sem skar sig frá öðrum Bandarískum bílum á þessum tíma, m.a. með evrópuskum línum í ætt við Giha og Vignale. Og á þessum tíma kepptust framleiðendur við að slá hver annan út með hestaflatölum. Riviera, sem státaði af einhverjum lengsta lista yfir aukabúnað sem þá hafði sést, var m.a. fáanlegur með 340 hestafla V8-vél (401 cid) HÁLFBRÓÐIR TORONADO Oldsmobile, sem nú er horfið af sjónarsviðinu, var eins konar ,,verkstæði jólasveinanna" hjá GM. Þaðan komu flestar byltingarkenndar nýjungar. Það hafði verið hefð fyrir því að æðsti stjórnandi Oldsmobile væri tæknimaður fremur en ,,baunateljari" eins og þeir kalla fjármálamennina hjá GM. John Beltz hafði verið yfir tæknideildinni þegar hann var gerður að forstjóra. Hann hafði aðrar hugmyndir um hvernig nýi Buick bíllinn hefði átt að vera. Undir stjórn John Beltz höfðu þeir Olds-menn hannað sitt eigið afbrigði af bílnum og nefndu Oldsmobile Toronado. Það fór ekki fram hjá neinum að Riviera og Toronado höfðu orðið til á sama teikniborðinu, boddí var það sama en mest áberandi munurinn var lengra framstykki fyrir framan framhjólin, á Toronado. Ástæðan fyrir því var sú að Oldsinn var framhjóladrifinn; fyrsti framhjóladrifni bandaríski fólksbíllinn í fjöldaframleiðslu síðan Cord 1939 og með 7 lítra vél. Véltæknileg hönnun Toronado er hugverk John Beltz. Hann lést fyrir aldur fram, einungis 46 ára 1972 en þá tók við af honum annar tæknimaður, þáverandi yfirmaður hönnunar- og tæknideildar, Howard Kehrl. Það er athyglisvert hve svakaleg áhrif olíuútflutningsbann Araba 1973 hafði á bandaríska bílamarkaðnum. Það sést ef til vill best á því að árið 1972, þegar Kehrl tekur við af Beltz látnum, seldi Oldsmobile rúmlega 918 þúsund bíla sem var algjört met fram að þeim tíma. Svo kemur olíukreppan með bensínskömmtunum: Sala Oldsmobile minnkaði í tæplega 655 þúsund bíla árið 1973. (1977 hafði Olds unnið sig upp á ný en það ár seldust í fyrsta sinn fleiri en milljón bílar (1136 þúsund). Fyrsta kynslóð Toronado, 1967 – 70 var framleiddur í Lansing í Michigan en framleiðslan var flutt í nýtt iðjuver í New Jersey árið 1979. Véltæknileg hönnun Toronado er meistaraverk. Vélin hvílir í jafnvægi ofan á framhjólunum. Sjálfskiptingin er tvískipt, annars vegar er vökvaaflskiptirinn (túrbínan) aftan á vélinni en sjálf skiptingin er á hlið við hana undir vinstra heddinu. Á milli vökvaaflskiptisins og skiptingarinnar er keðjudrif. Með þessu móti vannst tvennt: Nota mátti venjulega V8-vél og þungadreifing bílsins varð 54%/46% á milli fram- og afturhjóla. Því til viðbótar reyndist hljóðlaust keðjudrifið nægilega sterkt til að skila 385 hestöflum 425 cid vélarinnar sem síðar (1969-1970) fjölgaði í 400 með 455 vélinni. Toronado var með sjálfstæða snerilfjöðrun að framan en mjög langar blaðfjaðrir (eitt blað) að aftan og þverbita. Eitt af sérkennum framhjóladrifna Cord á sínum tíma var lokbráin; aðalljósin hverfðust inn í frambrettin. Eflaust hefur það verið til að sýna þeim frumkvöðli ákveðinn virðingarvott að hönnuðir Oldsmobile létu framljósin hverfa inn í framstykkið á fyrstu árgerðunum 1966 en 1970, sem er síðasta árgerðin fyrir breytingu, er hins vegar með venjuleg framljós. Toronado er stór bíll, stærri bíllinn er rúmir 5,6 metrar á lengd, hjólhafið er rúmir 3 metrar. Hins vegar vóg hann ekki nema 2 tonn sem þótti ekki mikið á þessum tíma í Ameríku. VEL HEPPNAÐUR BÍLL Þeir hjá Buick héldu sig við afturhjóladrifið í Riviera, ekki vegna þess að þeir hefðu ekki tæknilega getu til að framleiða framhjóladrifinn bíl heldur vegna þess að þeirra kaupendur voru taldir allt of íhaldssamir til þess að kaupa bíl með drifið á ,,röngum" enda. Frá því er skemmst að segja að Oldsmobile Toronado reyndist frábær bíll, akstureiginleikar hans voru langt um fremri og betri en flestra annara Bandarískra bíla, nema annars byltingarkennds bíls, Chevrolet Corvair 1965-69, en sá bíll á sér aðra og ekki síður merkilega sögu. Með einhverju móti tókst Oldsmobile það sem mörgum öðrum hefur ekki tekist en það var að hanna stýrisgang fyrir framdrifinn 385 ha bíl sem snéri bílstjóranum ekki eins og rellu í sætinu við botngjöf. Þótt fjöldaframleiddur, framdrifinn bandarískur fólksbíll hafi ekki verið á markaðnum frá 1939 til 1966 er ekki þar með sagt að bandarískir hönnuðir hafi ekki pælt í framdrifi. Jeppaframleiðsla var hvergi meiri en í Bandaríkjunum og stanslausar tilraunir gerðar með alls konar drifbúnað í þeim. Árið 1955 hafði GM sýnt stílbrigði, tilraunabíl sem nefndist LaSalle II, en í honum var framhjóladrif af sama tagi og er í Toronado 1966. Um 1960 sást framhjóladrifinn Oldsmobile F-85 með þverstæðri V6-vél og 4ra gíra sjálfskiptingu. V6-vélinni var síðar skipt fyrir V8-álvél sem síðar var notuð af Buick og eftir það af Rover í Bretlandi. Toronado af árgerðum 1966 og 67 er eftirsóttari en síðari tvær árgerðirnar af fyrstu kynslóðinni. Ástæðan er einfaldlega sú að hann þykir stílhreinni. Línur bílsins eru áberandi einfaldar og hreinar og hann er laus við krómprjálið sem bandarískir hönnuðir hafa löngum verið veikir fyrir (eða bandarískir bílakaupendur). Önnur kynslóð Toronado, sem hófst með árgerð 1971, er annar kapítuli, þá var hann eins og fleiri stærri bílar GM kominn með sameiginlegt A-boddí. Oldsmobile Toronado er vandaður bíll og hefur reynst vel. Veggrip framhjólanna er, eins og við er að búast, óvenju traust. Það kunnu margir að meta sem búa við snjó og hálku á vetrum. Aksturseiginleikar bílsins þóttu einnig fram úr skarandi; hann þykir hljóðlátur, rásfastur og öruggur auk þess að vera talsvert hraðskreiðari en aðrir amerískir bílar á þessum tíma. Það var t.d. ekki tilviljun að Toronado og Eldorado voru sérstaklega vinsælir bílar á meðal bandarískra hermanna í Þýskalandi sem þar gátu þanið þá á átóbönum. Toronado
átti að vera fyrir sérstakan markhóp, þá sem vildu öðru vísi bíl en þennan hefðbundna. Því var ekki búist við mikilli sölu. En það segir ef til vill mest um hve vel heppnaður bíllinn var að salan varð miklu meiri en búist hafði verið við. Af árgerð 1966 og 1967 voru framleidd 44.753 eintök. Langflestir þeirra voru af gerðinni ,,Deluxe 2d hardtop" eða 36.660 eintök. Minnsta upplagið var af gerðinni ,,2d hardtop" af árgerð 1967 eða 1770 eintök. Af 1969 árgerð voru framleiddir 3421 eintak af ,,2d hardtop" og 25.073 eintök af ,,Custom 2d hardtop". Af árgerð 1970 voru framleidd 2351 eintak af ,,2d hardtop" og 23.082 eintök af ,,Custom 2d hardtop" en samtals af árgerð 1969 og 70, 53.927 eintök. Fáeinir Oldsmobile Toronado voru í umferð hérlendis, m.a. af fyrstu kynslóðinni. Þekktur iðnrekandi í Reykjavík, Birgir Þorvaldsson vélfræðingur, kenndur við Runtal-ofna, og fyrrum íslandsmeistari í hnefaleikum (þungavigt), átti t.d. svona bíl á 8. Áratugnum og fór mikinn. Eigandi Bílaspítalans í Hafnarfirði á Olds Toronado, líklega 1966 árgerðina, og hefur hann oft staðið fyrir utan verkstæðið. Fyrsta kynslóðin af Toronado er eftirsótt af bílasöfnurum og seljast þessir bílar yfirleitt háu verði.
|
