Fyrsta kynslóš Oldsmobile Toronado

eftir Leó M. Jónsson vélatæknifræðing ©

Ég hef áður fjallað um Cadillac STS Northstar (prófun) sem er einn kraftmesti framhjóladrifni bķllinn į markašnum. En hann į sér undanfara sem var enn kraftmeiri, žótt ótrślegt sé. Framhjóladrifiš ķ Oldsmobile Toronado er og veršur rįšgįta – enginn viršist geta gefiš skynsamlega skżringu į žvķ hvers vegna žaš virkar eins og žaš gerir – samkvęmt kenningum įtti bķllinn aš vera gjörsamlega ómögulegur. Fyrsta kynslóš hins framhjóladrifna Cadillac Eldorado, sem kom į markašinn 1967 og var sķšast seldur sem 1970 įrgerš, grundvallašist į Olds Toronado žó meš verulegum breytingum, m.a. į undirvagni, yfirbyggingu og innréttingu.

Įriš 1966 byrjaši ekki vel fyrir General Motors, frekar en Ford og Chrysler. Einka-krossferš forvķgismanns bandarķsku Neytendasamtakanna, lögfręšingsins Ralp Nader, var aš hefjast en hśn įtti eftir aš ylja bķlaframleišendum undir uggum svo um munaši. Žótt Nader hefši ekki gripsvit į bķlum, og lį žvķ oft vel viš höggi grimmra lögmanna į vegum bķlaframleišenda, hafši įróšur hans fyrir betri og öruggari bķlum umtalsverš įhrif į 7. áratugnum og olli, įsamt olķukreppunni 1973, meiri og örari breytingum ķ bandarķskri bķlaframleišslu en įšur höfšu įtt sér staš į jafn skömmum tķma.

Įhrif Ralph Nader hefšu oršiš minni ef öldungadeildaržingmašurinn Abraham Ribicoff hefši ekki gengiš til lišs viš hann og sett sérstakri rannsóknarnefnd, Ribicoff nefndinni, sem annars fjallaši um endurskipulagningu stjórnunarhįtta, žaš verkefni aš rannsaka hvort lélegir (jafnvel hęttulegir) bandarķskir bķlar yllu daušaslysum į žjóšbrautum, eins og žaš var oršaš. Žaš hefur löngum veriš sagt aš öll pólitķk, aš minnsta kosti ķ Bandarķkjunum, sé hreppapólitķk meš tilheyrandi fyrirgreišslu (m.a. haft eftir Pat O’Neal). Aš minnsta kosti vakti žaš sérstaka athygli aš Abraham Ribicoff var žingmašur fyrir Connecticut žar sem engir bķlar eru framleiddir. En žaš var ekki meiningin aš fjalla um pólitík,

Oldsmobile Toronado 1966. Kjörinn ,,Bķll įrsins 1966" af tķmaritinu Motor Trend.

žótt žvķ megi bęta viš aš margir af ęšstu stjórnendum GM, Ford og Chrysler voru kallašir fyrir nefndina og yfirheyršir. Fram aš žvķ hafši bķlaišnašurinn veriš eins konar rķki ķ rķkinu – bķllinn, sem amerķskt tįkn velmegunar, var nęstum heilagt fyrirbęri. Forstjórar śr bķlaišnašinum voru ekki vanir žvķ aš vera kallašir inn į teppiš og yfirheyršir, hvaš žį aš žeim vęri sagt fyrir verkum. Henry Ford II lżsti įstandinu ķ bķlaišnašinum į žessum tķma meš einni setningu: ,,Ķ žessari andskotans atvinnugrein tekur lįgmark 3 įr aš gera hvaš sem er". Žeir voru žvķ heldur ekki vanir žvķ aš žurfa aš breyta stefnunni meš skömmum fyrirvara.

Įriš 1965 hafši veriš metsöluįr hjį öllum bķlaframleišendunum. En skż hafši dregiš fyrir sólu, meš rannsókn Ribicoff nefndarinnar, žegar William (Bill) Mitchell, helsti hönnušur GM og stjórnandi hönnunardeildar, kynnti haustiš 1965 alveg nżjan Buick Riviera af įrgerš 1966, sem reyndar var teiknašur af Dave North. Ašrir Buick bķlar voru aš mestu leyti óbreyttir eša andlitslyftir 1966. Žaš sem mesta athygli vakti, fyrir utan fallegar lķnur, var einstykkis-bygging (monocoq-design) en žį er allur afturhluti yfirbyggingarinnar įsamt žaki eitt stykki. Sś hönnun er kennd viš Bill Mitchell. Kosturinn viš hana er m.a. sį aš snerilstyrkur bķlsins veršur meiri um leiš og framleišslukostnašur minnkar.

Buick Riviera 1966 var stór og glęsilegur bķll sem skar sig frį öšrum Bandarķskum bķlum į žessum tķma, m.a. meš evrópuskum lķnum ķ ętt viš Giha og Vignale. Og į žessum tķma kepptust framleišendur viš aš slį hver annan śt meš hestaflatölum. Riviera, sem stįtaši af einhverjum lengsta lista yfir aukabśnaš sem žį hafši sést, var m.a. fįanlegur meš 340 hestafla V8-vél (401 cid)

HĮLFBRÓŠIR TORONADO

Oldsmobile, sem nú er horfið af sjónarsviðinu, var eins konar ,,verkstęši jólasveinanna" hjį GM. Žašan komu flestar byltingarkenndar nżjungar. Žaš hafði veriš hefš fyrir žvķ aš ęšsti stjórnandi Oldsmobile væri tęknimašur fremur en ,,baunateljari" eins og žeir kalla fjįrmįlamennina hjį GM. John Beltz hafši veriš yfir tęknideildinni žegar hann var geršur aš forstjóra. Hann hafši ašrar hugmyndir um hvernig nżi Buick bķllinn hefši įtt aš vera. Undir stjórn John Beltz höfšu žeir Olds-menn hannaš sitt eigiš afbrigši af bķlnum og nefndu Oldsmobile Toronado. Žaš fór ekki fram hjį neinum aš Riviera og Toronado höfšu oršiš til į sama teikniboršinu, boddķ var žaš sama en mest įberandi munurinn var lengra framstykki fyrir framan framhjólin, į Toronado. Įstęšan fyrir žvķ var sś aš Oldsinn var framhjóladrifinn; fyrsti framhjóladrifni bandarķski fólksbķllinn ķ fjöldaframleišslu sķšan Cord 1939 og meš 7 lķtra vél. Véltęknileg hönnun Toronado er hugverk John Beltz. Hann lést fyrir aldur fram, einungis 46 įra 1972 en žį tók viš af honum annar tęknimašur, žįverandi yfirmašur hönnunar- og tęknideildar, Howard Kehrl. Žaš er athyglisvert hve svakaleg įhrif olķuśtflutningsbann Araba 1973 hafši į bandarķska bķlamarkašnum. Žaš sést ef til vill best į žvķ aš įriš 1972, žegar Kehrl tekur viš af Beltz lįtnum, seldi Oldsmobile rśmlega 918 žśsund bķla sem var algjört met fram aš žeim tķma. Svo kemur olķukreppan meš bensķnskömmtunum: Sala Oldsmobile minnkaši ķ tęplega 655 žśsund bķla įriš 1973. (1977 hafši Olds unniš sig upp į nż en žaš įr seldust ķ fyrsta sinn fleiri en milljón bķlar (1136 žśsund).

Fyrsta kynslóš Toronado, 1967 – 70 var framleiddur ķ Lansing ķ Michigan en framleišslan var flutt ķ nżtt išjuver ķ New Jersey įriš 1979.

Véltęknileg hönnun Toronado er meistaraverk. Vélin hvķlir ķ jafnvęgi ofan į framhjólunum. Sjįlfskiptingin er tvķskipt, annars vegar er vökvaaflskiptirinn (tśrbķnan) aftan į vélinni en sjįlf skiptingin er į hliš viš hana undir vinstra heddinu. Į milli vökvaaflskiptisins og skiptingarinnar er kešjudrif. Meš žessu móti vannst tvennt: Nota mįtti venjulega V8-vél og žungadreifing bķlsins varš 54%/46% į milli fram- og afturhjóla. Žvķ til višbótar reyndist hljóšlaust kešjudrifiš nęgilega sterkt til aš skila 385 hestöflum 425 cid vélarinnar sem sķšar (1969-1970) fjölgaši ķ 400 meš 455 vélinni.

Toronado var meš sjįlfstęša snerilfjöšrun aš framan en mjög langar blašfjašrir (eitt blaš) aš aftan og žverbita.

Eitt af sérkennum framhjóladrifna Cord į sķnum tķma var lokbrįin; ašalljósin hverfšust inn ķ frambrettin. Eflaust hefur žaš veriš til aš sżna žeim frumkvöšli įkvešinn viršingarvott aš hönnušir Oldsmobile létu framljósin hverfa inn ķ framstykkiš į fyrstu įrgeršunum 1966 en 1970, sem er síðasta árgerðin fyrir breytingu, er hins vegar meš venjuleg framljós. Toronado er stór bķll, stęrri bķllinn er rśmir 5,6 metrar į lengd, hjólhafiš er rśmir 3 metrar. Hins vegar vóg hann ekki nema 2 tonn sem žótti ekki mikiš į žessum tķma ķ Amerķku.

VEL HEPPNAŠUR BĶLL

Žeir hjį Buick héldu sig viš afturhjóladrifiš ķ Riviera, ekki vegna žess aš žeir hefšu ekki tęknilega getu til aš framleiša framhjóladrifinn bķl heldur vegna žess aš žeirra kaupendur voru taldir allt of ķhaldssamir til žess aš kaupa bķl meš drifiš į ,,röngum" enda.

Frį žvķ er skemmst aš segja aš Oldsmobile Toronado reyndist frįbęr bķll, akstureiginleikar hans voru langt um fremri og betri en flestra annara Bandarķskra bķla, nema annars byltingarkennds bķls, Chevrolet Corvair 1965-69, en sį bķll į sér ašra og ekki sķšur merkilega sögu.

Meš einhverju móti tókst Oldsmobile žaš sem mörgum öšrum hefur ekki tekist en žaš var aš hanna stżrisgang fyrir framdrifinn 385 ha bķl sem snéri bķlstjóranum ekki eins og rellu ķ sętinu viš botngjöf.

Žótt fjöldaframleiddur, framdrifinn bandarķskur fólksbķll hafi ekki veriš į markašnum frį 1939 til 1966 er ekki žar meš sagt aš bandarķskir hönnušir hafi ekki pęlt ķ framdrifi. Jeppaframleišsla var hvergi meiri en ķ Bandarķkjunum og stanslausar tilraunir geršar meš alls konar drifbśnaš ķ žeim. Įriš 1955 hafši GM sżnt stķlbrigši, tilraunabķl sem nefndist LaSalle II, en ķ honum var framhjóladrif af sama tagi og er ķ Toronado 1966. Um 1960 sįst framhjóladrifinn Oldsmobile F-85 meš žverstęšri V6-vél og 4ra gķra sjįlfskiptingu. V6-vélinni var sķšar skipt fyrir V8-įlvél sem sķšar var notuš af Buick og eftir žaš af Rover ķ Bretlandi.

Toronado af įrgeršum 1966 og 67 er eftirsóttari en sķšari tvęr įrgerširnar af fyrstu kynslóšinni. Įstęšan er einfaldlega sś aš hann žykir stķlhreinni. Lķnur bķlsins eru įberandi einfaldar og hreinar og hann er laus viš krómprjįliš sem bandarķskir hönnušir hafa löngum veriš veikir fyrir (eša bandarķskir bķlakaupendur). Önnur kynslóš Toronado, sem hófst meš įrgerš 1971, er annar kapķtuli, žį var hann eins og fleiri stęrri bķlar GM kominn meš sameiginlegt A-boddķ.

Oldsmobile Toronado er vandašur bķll og hefur reynst vel. Veggrip framhjólanna er, eins og viš er aš bśast, óvenju traust. Žaš kunnu margir aš meta sem bśa viš snjó og hįlku į vetrum. Aksturseiginleikar bķlsins žóttu einnig fram śr skarandi; hann žykir hljóšlįtur, rįsfastur og öruggur auk žess aš vera talsvert hrašskreišari en ašrir amerķskir bķlar į žessum tķma. Žaš var t.d. ekki tilviljun aš Toronado og Eldorado voru sérstaklega vinsęlir bķlar į mešal bandarķskra hermanna ķ Žżskalandi sem žar gįtu žaniš žį į įtóbönum. Toronado

Cadillac Eldorado 1968. Oldsmobile Toronado af įrgeršinni 1968 sigrušu žrefalt ķ hinu fręga fjallralli ,,Pikes Peak" žaš įr; komu ķ mark nr. 1 , 2 og 3.

įtti aš vera fyrir sérstakan markhóp, žį sem vildu öšru vķsi bķl en žennan hefšbundna. Žvķ var ekki bśist viš mikilli sölu. En žaš segir ef til vill mest um hve vel heppnašur bķllinn var aš salan varš miklu meiri en bśist hafši veriš viš. Af įrgerš 1966 og 1967 voru framleidd 44.753 eintök. Langflestir žeirra voru af geršinni ,,Deluxe 2d hardtop" eša 36.660 eintök. Minnsta upplagiš var af geršinni ,,2d hardtop" af įrgerš 1967 eša 1770 eintök.

Af 1969 įrgerš voru framleiddir 3421 eintak af ,,2d hardtop" og 25.073 eintök af ,,Custom 2d hardtop". Af įrgerš 1970 voru framleidd 2351 eintak af ,,2d hardtop" og 23.082 eintök af ,,Custom 2d hardtop" en samtals af įrgerš 1969 og 70, 53.927 eintök.

Fįeinir Oldsmobile Toronado voru ķ umferš hérlendis, m.a. af fyrstu kynslóšinni. Žekktur išnrekandi ķ Reykjavķk, Birgir Žorvaldsson vélfręšingur, kenndur viš Runtal-ofna, og fyrrum ķslandsmeistari ķ hnefaleikum (žungavigt), įtti t.d. svona bķl į 8. Įratugnum og fór mikinn.

Eigandi Bílaspítalans í Hafnarfirði á Olds Toronado, lķklega 1966 įrgeršina, og hefur hann oft staðið fyrir utan verkstęšið. Fyrsta kynslóšin af Toronado er eftirsótt af bķlasöfnurum og seljast žessir bķlar yfirleitt hįu verši.

Netfang höfundar

Greinar um fleiri bíla

Aftur á forsíðu